Dziesięć muz Marka Łuszczyny

Tańcowała igła z nitką. Ucho igielne. Szukać igły w stogu siana. Te polskie przysłowia dają do zrozumienia, jakie cechy powinna mieć igła. Jan Brzechwa twierdzi, że najważniejsze, by była “zwinna, zręczna, śmigła”. Dobrze, jeśli stanowi ogromną przeszkodę do pokonania mimo niewielkich rozmiarów. A jeszcze lepiej, jeśli umie szybko i skutecznie się schować. Oto powody, dla których polskie agentki nazywano “igłami”. A dowody na to przedstawi w swojej książce Marek Łuszczyna Igły. Polskie agentki. które zmieniły historię.

Tak różne, że aż podobne

Kobiety. Polki. Agentki. Pracowały dla wywiadu polskiego albo zagranicznego. Czasem donosiły i Niemcom. Każda z nich była inna, dzieliło je niemal wszystko: pochodzenie, status społeczny, rok urodzenia, sytuacja rodzinna, osobowość. Były wśród nich mężatki i panny, feministki i panie domu, arystokratki i mieszczanki. Różne też były powody, dla których wstępowały w szereg służb wywiadowczych. Niektóre były patriotkami, więc walka o wolność ojczyzny stanowiła dla nich najwyższą wartość. Inne stały się agentkami całkiem przypadkowo lub świadomie, ale z celów zgoła prywatnych – z miłości do ukochanego mężczyzny. To, co ich biografie łączy, to fakt, że wszystkie miały jeden cel – zdobycie tajnych informacji i przekazanie ich odpowiednim ludziom w odpowiednim miejscu i czasie. Droga od momentu pozyskania do przekazania wiadomości wyznacza jednocześnie szlak podróży kobiet-szpiegów.

Dziesięć muz

Pomysł autora na książkę okazał się strzałem w dziesiątkę. Dziesięć kobiet. Dziesięć wyjątkowych opowieści, które napisało samo życie. Ich bohaterkami są dziewczyny uparte, sprytne silne psychicznie i dokładne, nastawione na realizację celu. Mimo ogromnego poświęcenia dla sprawy, kobiet tych nie znamy z imienia i nazwiska (może z wyjątkiem Zawackiej i Skarbek), nie funkcjonują one w zbiorowej pamięci, nie mają twarzy ani głosu. Te wyrwę w historii stara się uzupełnić Łuszczyna. Dzięki jego słowom ożywają:

  • Halina Szwarc
  • Benita von Falkenhayn
  • Halina Szymańska
  • Klementyna Mańkowska
  • Anna Louise „Lone” Mogensen
  • Elżbieta Zawacka
  • Władysława Macieszyna
  • Malwina Gertler
  • Maria Sapieżyna
  • Krystyna Skarbek.

Łuszczyna nie epatuje szczegółami z życia prywatnego tych kobiet, nie bawi się w skandalizowanie czy koloryzowanie biografii. Przedstawia fakty na temat działalności szpiegowskiej. Pozostałe informacje podaje tylko wtedy, gdy uznaje, że jest to potrzebne, by zrozumieć dziewczyny: co nimi kierowało, jakie decyzje musiały podejmować i jaką wysoką cenę musiały ponieść. Czasem była to niestety cena najwyższa.

Reportaż Marka Łuszczyny cechuje świetny styl. Książka, choć należy do literatury faktu, wciąga jak najlepszy kryminał czy powieść sensacyjna. Delikatność miesza się z brutalnością, kobiecość z męską siłą, historia jednostek z historią świata. Za tymi paradoksami nadąża język pisarza, który zręcznie opisuje niuanse tych zawikłanych szpiegowskich epizodów. Agentki i ich sukcesy może i nikną w odmętach dziejów, ale paradoksalnie – to dzięki tym kobietom właśnie losy świata mogą się dalej spokojnie toczyć.

Książka zdjęcie utworzone przez freepik - pl.freepik.com